Levensbeschouwing: Filosoferen – procesdoelen, verloop filosofisch gesprek

Bij filosoferen komt meer kijken dan wat kletsen over een bepaald onderwerp. Er zijn bepaalde procesdoelen en een bepaald verloop van het filosofisch gesprek. Hieronder meer informatie hierover.

Procesdoelen filosoferen
1. Leren formuleren van eigen vragen en het herformuleren van die vragen als gevolg van reacties van anderen.
2. Leren reflecteren op eigen kennis, normen en waarden met als resultaat meer inzicht in het eigen wereldbeeld en in het wereldbeeld van de ander.
3. Onderzoeken van eigen denkprocessen en structuren.
4. Inzien op welke vragen volwassenen wél en op welke ze géén gemeenschappelijk antwoord hebben.
5. Ontwikkeling van discussievaardigheden: innemen van een standpunt, herkennen van de positie van een ander, kritiek kunnen geven, kritiek kunnen ontvangen, herzien van eigen mening. 
6. Leren doordenken van een idee zonder dit meteen om praktische redenen af te wijzen, ofwel de vraag: “Waar is dat nu goed voor?” even van je af kunnen én durven schudden.

Verloop van een filosofisch gesprek 
De fasen van een filosofisch gesprek kunnen een goed didactisch middel vormen om het voeren van gesprekken met een groep te oefenen. De verschillende fasen staan hieronder uitgelegd.
Fase 1: De inleiding
Een korte prikkelende inleiding die een kwestie bevat die goed uitgediept kan worden. 
Fase 2: De vragen
Het formuleren van vragen door kinderen naar aanleiding van de inleiding.
Fase 3: Vragen verzamelen
Het bijeenbrengen van de startvragen (op bord of flip-over).
Fase 4: De startvraag
Het selecteren van een bepaalde vraag die het uitgangspunt wordt voor het gesprek.
Fase 5: Eerste inventarisatie
Het verzamelen van de eerste antwoorden op de gekozen startvraag. Vaak gebeurt dit door in tweetallen even over de startvraag na te denken. Deze inventarisatie bevat verschillende redenen voor een bepaald antwoord, of verschillende voorbeelden, of verschillende kenmerken, afhankelijk van de startvraag. 
Fase 6: Eerste vervolgopdracht of verdiepingsvraag
Een vraag die allen tot verder nadenken aanzet over de startvraag. Meestal komt deze vraag voort uit de gemaakte inventarisatie.

De volgende fasen kunnen afwisselend voorkomen, maar niet noodzakelijk in deze volgorde. Dat geldt wel voor de eerder besproken fasen. 
Fase 7: Analytisch moment
Het afbakenen van een ‘woord’ door gezamenlijk een beschrijving op te stellen, door een lijst van kenmerken van een begrip op te stellen waar iedereen het mee eens is. Het controleren of een bepaalde uitspraak klopt, bijvoorbeeld of deze in overeenstemming is met hetgeen in fase 1 is gepresenteerd.
Fase 8: Een nieuwe invalshoek
Als het gesprek op een dood spoor zit, moet een andere invalshoek gezocht worden om de kwestie uit de startvraag nader te onderzoeken. Verandering van perspectief, omkering van de vraagstelling zijn mogelijkheden om tot zo’n nieuwe invalshoek te komen.
Fase 9: Verwijzen naar (een) stellingname(s)
Vaak neemt een kind een goed herkenbaar standpunt in. Dergelijke kinderen kunnen als kapstok gebruikt worden om een bepaalde positie te illustreren. In het gesprek kunnen ze ook een extra rol vervullen, door te vragen hoe zij tegen een bepaald argument aankijken, gegeven hun reeds ingenomen standpunt.
Fase 10: Conclusies trekken
Het is belangrijk om het gesprek ook echt af te ronden. Conclusies moeten gebaseerd zijn op dat wat reeds naar voren is gebracht. Conclusies komen niet als een duveltje uit een doosje tevoorschijn. (Berrie Heesen, 1998, p. 23) 

Informatie is afkomstig van mijn beroepsproducten die ik gemaakt heb gedurende mijn opleiding aan de pabo, waar mogelijk is de bron vermeld.

Was dit artikel nuttig? ‘Like’ het onderaan de pagina!

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s